استفاده مىكند كه معناى آن ، بطوريكه از مضمون متن پيداست ، با « ديوان بزرگ » يكى است . به اين ترتيب مقايسهء متون آثار بعضى از مورخان امكان ميدهد به اين نتيجه برسيم كه در زير اصطلاح « ديوان » ، « ديوان اصل » ، « ديوان وزارت » ، « ديوان امارت » و « ديوان ممالك » از يك طرف و « ديوان بزرگ » از طرف ديگر ، باحتمال قوى ، يك مفهوم ، و يا بعبارت صحيح « ديوان بزرگ » مستفاد ميشد كه همانطور كه در بالا ذكر گرديد بدست صاحب ديوان و يا وزير اداره ميگشت . وصاف علاوه بر ديوانهاى « اعلى » ، « بزرگ » ، « خالصات » و « وزارت » وجود « ديوان زكات » « 1 » كه بايد آن را چون سازمان جمع آورى اعانه از توانگران بنفع فقرا دانست ، و نيز « ديوان عمارت » « 2 » را خاطرنشان ميسازد . وصاف در جاى ديگر اصطلاح « ديوان عمارت خاصه » « 3 » و نيز « ديوان ايجو » « 4 » را به كار ميبرد كه وجود آن را محمّد آق‌سرائى نيز اطلاع ميدهد . « 5 » شخص اخير علاوه بر « ديوان » و « ديوان بزرگ » همچنين وجود « ديوان دلاى » ، « ديوان اينجو » و

--> ( 1 ) - وصاف ، كتاب فوق الذكر ، ص 389 ( 2 ) - همانجا ، ص 384 . ( 3 ) - همانجا ، ص 349 ؛ بنگريد : همانجا ، پيرامون « ديوان خالصات » و « ديوان اعلى » . ( 4 ) - همانجا ، ص 231 . ( 5 ) - محمود بن محمد آق‌سرائى ، مسامرات الاخبار و مسايرات الاخيار ، تهيّه‌كننده متن علمى - انتقادى و مؤلف پيشگفتار دكتر عثمان توران ، آنكارا ، 1944 ، ص 228